رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به وظایف کمتر دیده شده این نهاد فرهنگی گفت: با توجه به فعالیت‌ها و قابلیت‌های کتابخانه ملی توانستیم نماینده خوبی برای معرفی ایران در جهان باشیم و نشان دهیم که کتابخانه ملی یکی از بازوهای دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است.

به گزارش کارآفرينان نيوز غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، در بخش نخست گفت‌وگو اشاره کرده بود که ارائه شیفت شب نه تنها در حیطه وظایف کتابخانه ملی نیست، بلکه این مطالبه باید توسط شهرداری و نهاد کتابخانه‌های عمومی پاسخ داده شود؛ وی در ادامه وظایف کتابخانه ملی را برشمرده که کمتر دیده شده‌اند.
چابکسازی کتابخانه ملی
او درباره روند چابکسازی و تخصصی‌سازی کتابخانه ملی گفت: ایده‌آل من شاید این باشد که همه اعضای کتابخانه ملی، پژوهشگران باشند که از منابع ما استفاده می‌کنند ولی این عمل آرزویی دست نیافتنی است که بخش عمده‌ای از کسانی که می‌آیند بیشتر از فضای کتابخانه استفاده می‌کنند، اشکالی هم ندارد ما هم پذیرفتیم، شاید در رسالت اصلی کتابخانه این نیست ولی به هر حال شرایط اقتضا می‌کند که این چنین باشد، ما هم با افتخار در خدمت اعضای محترم کتابخانه ملی هستیم ولی این یک قسمت از وظایف کتابخانه ملی است که اعضای ما یعنی در واقع بیشتر جامعه دانشجویان و مخاطبان ما از این قسمت مطلع هستند.
امیرخانی افزود: وظیفه مهمی که کتابخانه ملی دارد حفظ و صیانت میراث مکتوب کشور است، این میراث شامل نسخه‌های خطی، اسناد خطی و کهن، منابع، نشریات و نقشه‌های قدیمی و مواردی از این است که گردآوری و خریداری این موارد، بودجه و کار کارشناسی خود را می‌خواهد، چه بسا بعضی از این اسناد باید از نقاط مختلف دنیا گردآوری شود، به تازگی به من خبر داده‌اند که مجموعه بسیار نفیسی در لس‌آنجلس آمریکا است، چگونه می‌شود این را خریداری و به ایران منتقل کرد؟
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران گفت: همه این موارد کار می‌برد، نیاز به ارتباط با ایرانیان خارج از کشور است که ما بتوانیم فرهنگ غنی ایرانی و اسلام را به کل دنیا معرفی کنیم، کتابخانه ملی یکی از بازوهای دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران است که باید در این زمینه کاری انجام دهد.
او گفت: موضوعی که سازمان ما سال‌هاست با آن درگیر است و محوریتی با عنوان کمیته حافظه جهانی دارد، می‌دانید که آثار مهمی از ایران در حافظه جهانی ثبت شده‌اند و این مسئله کماکان یه فرآیند پویا و مستمری است، به تازگی به مقر اصلی یونسکو در پاریس، سه اثر جدید از ایران برای ثبت در حافظه جهانی اعلام شد که امیدواریم اتفاقات خوبی روی دهد، یکی از آن موارد، نسخه نفیس «سفینه تبریز» در کتابخانه مجلس و دو نسخه دیگر است این‌ موارد، بخشی از کارهای کتابخانه ملی است. در حوزه آرشیو و اسناد، سازمان اسناد یک وظیفه فوق‌العاده مهم دارد که گردآوری اسناد و در واقع حفظ تاریخچه اداری کشور است. نخست آن چه گردآوری کرده را نگهداری و مابقی را هم بتواند گردآوری کند، اکنون در شرایط جدید، سازمان اسناد باید بتواند این اسناد دیجیتال، مکاتبات دیجیتال، همین اتوماسیون ها که در کل کشور به طور لحظه‌ای تولید می‌شود، گردآوری کند.
امیرخانی ادامه داد: در حوزه فرهنگی، در ارتباط با بزرگان و فرهیختگان تکریم و بزرگداشت آنان، بسیاری از ارتباطات با مجامع بین‌المللی مثل «ایکا؛ شورای آرشیو جهانی» «ایفلا؛ انجمن کتاب بین‌المللی کتابداران»، «کتابخانه‌های ملی کشورهای عضو اکو»، «کتابخانه‌های ملی عضو بریکس» و... همه بخش‌هایی از کارهای کتابخانه ملی در حوزه دیپلماسی است.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اظهار داشت: بسیاری از این کارها در کتابخانه ملی انجام می‌شود ولی مراجعین ما نگاه می‌کنند به اینکه کتابخانه ملی در ارائه سرویس چه مشکلاتی دارد، حق هم دارند، ما وظیفه داریم مشکلات را برطرف کنیم، ولی می‌خواهم بگویم این فقط یک جنبه است که بیشتر راجع به آن صحبت می‌شود ما بسیاری از حوزه‌های دیگر را در ارتباط با فرهنگ و کتاب داریم، یک ارتباط معنوی و مسئولیت نسبت به سایر کتابخانه‌های کشور داریم، تولید استانداردهای کتابداری، اطلاع‌رسانی، آرشیو و اسناد که آن را انجام می‌دهیم و خوب است که این موارد هم در نظر گرفته شود.
او درباره کتابداران و سختی‌های شغل کتابداری بیان داشت: اسم کتابدار با کتاب و کتابخانه پیوند ناگسستنی دارد، ما خوشحالیم که در کتابخانه ملی، دقیقا در معاونت کتاب، بخش عمده همکاران ما فارغ‌التحصیلان رشته کتابداری هستند، چه در مقطع لیسانس، فوق‌لیسانس و حتی هیات علمی، چندین هیئت علمی داریم که در حوزه رشته‌های کتابداری و اطلاع رسانی داریم که در واقع هیات علمی سازمان هستند و کارهای پژوهشی متعددی انجام داده و می‌دهند، به هر حال وجود نهادی به نام کتابخانه‌ها از گذشته‌های قدیم هم در تمدن اسلامی و در تمدن ایرانی کتابدارانی وجود داشتند که عموماً افراد فاضل و دانشمندی بودند.
استانداردهای کتابخانه ملی بدون درخواست و بخش‌نامه در سراسر کشور اجرا می‌شود
امیرخانی اظهار داشت: در موارد بسیاری دانشمندان وظیفه کتابداری را به عهده می‌گرفتند، از حدود ۶۰ سال پیش که آموزش کتابداری وارد ایران شد، ابتدا دانشگاه تهران بود این درس به عنوان یک رشته تحصیلی شناخته شد و حالت آکادمیک پیدا کرد و بزرگان نامداری در این عرصه فعالیت کردند و تحصیلات زیادی داشتند. از مرحوم دکتر عباس حری در ایران که سال‌ها معاون پژوهشی کتابخانه ملی هم بودند و افراد دیگری که شاید تمام عمر یا بیشتر عمر خود را در کتابخانه ملی بودند، مثل مرحوم کامران فانی مثل زنده یاد پوری سلطانی و بزرگان دیگری که به هر حال در این روند نقش داشتند و از علم کتابداری برخاسته بودند و توانستند آثار ماندگاری را از خود بر جای بگذارند.
او با یاد کردن از پوری سلطانی و کامران فانی گفت: کار مشترک این دو نفر «سرعنوان‌های موضوعی فارسی» بود که کتابداران می‌دانند چقدر این ابزار برای کارهای حوزه فهرست‌نویسی کتاب‌ها ارزشمند بوده و هست و موارد دیگری چون گسترش‌های رده‌بندی‌هایی که در دو رده‌بندی بین‌المللی دیویی و رده‌بندی کتابخانه کنگره بود یا همون رده‌بندی ال سی، در مورد مباحث مربوط به ایران و اسلام جوابگو نبود و محدود بود، گسترش‌های این رده‌بندی‌ها به لطف بزرگانی مثل مرحوم احمد طاهری عراقی انجام شد که البته ایشان کتابدار نبود، ولی خدمت بزرگی به کتابداری ایران کرد.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اظهار داشت: بسیاری از بزرگان، کارهای متعددی انجام دادند که سال‌هاست در کتابخانه‌های ایران پخش شده بدون اینکه کتابخانه ملی با بخشنامه بخواهد این موضوعات را به کسی بدهد به قول معروف اتوریته علمی و معنوی‌اش به قدری شناخته شده که همه کتابخانه‌ها خودشان را ملزم و موظف به استفاده از این استانداردها می‌دانند و این‌ها نبوده مگر تلاش‌های کتابداران که فقط چند چهره سرشناس نیستند.
باید یاد کنیم و قدر بدانیم همه کتابداران ما که کمتر دیده می‌شوند، همه کتابداران عزیز ما در بخش فهرست‌نویسی، در بخش فراهم‌آوری، در بخش خرید سفارشات، در بخش‌های اطلاع‌رسانی که با ارباب رجوع سر و کار دارند تا نشریات و مواد غیرکتابی، در مخازن کتاب، در بخش مرجع، در بخش نابینایان، کودکان و نوجوانان و...، دستاوردهای کتابخانه ملی، زحمات کتابداران و بخش عمده‌ مسئولیت‌ها بر دوش کسانی است که شغل کتابداری دارند و بیشتر آنان حتی تحصیلات‌شان هم در حوزه کتابداری است و این مایه افتخار ماست، این به معنی یک بدنه چالاک بسیار حرفه‌ای و بسیار متخصص، با سابقه‌های زیاد است که اکنون در کتابخانه ملی مشغول کار هستند و همه آنان کار کتابداری می‌کنند و واقعاً با دقت بسیار بالا کارشان را انجام می‌دهند.
او افزود: ممکن است در هر مجموعه، جای ایراد باشد ولی کار کتابداران ما بسیار خوبه است و متخصصینی هم که هستند خوشبختانه در سازمان ما اگر مسئولیت‌هایی در حوزه تخصصی دارند، بیشتر از افرادی هستند که تحصیل متربط با کارشان دارند. این بسیار ارزشمند است، یعنی در شاخصه‌هایی که در مقایسه با سایر سازمان‌ها وجود دارد، من فکر کنم ما در سازمان اسناد و کتابخانه ملی وضعیت بسیار خوبی از حیث نیروی انسانی متخصص داریم.
امیرخانی درباره دیجیتال‌سازی منابع کتابخانه ملی گفت: سال‌هاست این کار دنبال شده و کتاب‌های دیجیتال شده بارگذاری می‌شود، ما به این کار ادامه می‌دهیم، خوشبختانه کتابخانه ملی از اولین نهادهایی بود که نسخه‌های خطی خود را اسکن و دیجیتال کرد و در اختیار پژوهشگران گذاشت که اکنون تقریبا بخش عمده نسخه‌های خطی ما روی سایت هستند، بخش دیگر کار، اسناد ملی است که بخشی از منابع نفیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی به شمار می‌آید، مثل منابع ایران‌شناسی یا کتاب‌های چاپ سنگی حتی برخی منابع غیرکتابی ما اکنون روی سایت یعنی در کتابخانه دیجیتال ما هست و ما یک حرکت مستمر چه به این صورت که بر مبنای اولویت‌ها، دیجیتال کردن نسخ خطی را آغاز کنیم، چه بر اساس درخواست‌ها که شخصی به بخش اسناد ملی مراجعه کند و پرونده‌ای را بخواهد مطابق آن نیاز، مدارک دیجیتال می‌شوند.
«در قاب یک سند»، ایده من بود اما خودم را شگفت‌زده کرد
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، درباره ایده انتشار اسناد ویژه در سایت کتابخانه ملی «در قاب یک سند» گفت: ببینید اصل ایده را باید اعتراف کنم که ایده من بود که از دوستان معاونت اسناد خواهش کردم اسنادی که فکر کنند جذابیتی دارد و برای بازدیدکنندگان در فضای مجازی یا پژوهشگران جالب توجه است، برای انتشار انتخاب کنند. در حوزه کتابخانه هم به همین صورت که معمولاً در حوزه اسناد به عنوان «در قاب یک سند» منتشر می‌شود. بخش عمده این کار توسط همکاران روابط عمومی ما برای اطلاع رسانی انجام می‌شود. این کار به فرم خاصی محدود نیست، چه بسا از لابه‌لای نشریات این موارد انتخاب شود یا از لابه‌لای کتاب‌ها یا سفرنامه‌های قدیمی.
او ادامه داد: مثلاً یکی از نمونه‌هایی که برای خود من هم جالب بود نشریه‌ای بود که ۱۲۰ سال پیش در انگلیس منتشر می‌شد و صفحه‌ای از این نشریه را منتشر کردند که اخباری را از انقلاب مشروطه ایران منتشر کرده و نشان داده بود در کشور انگلیس اخباری از وقایع داخل ایران و وقایع انقلاب مشروطه منعکس شده، در آن دوره و با آن امکانات، در همان صفحه‌، تصاویر ستارخان یا باقرخان و تصویری از لیاخوف روسی با تعدادی از همراهانش بود که من خودم این عکس را پیش از آن ندیده بودم، شاید عکس را بتوان منحصر به فرد به شمار آورد زیرا کمتر با این عکس در منابع تاریخی مواجه شده بودم.
امیرخانی درباره مبارزه کتابخانه ملی با قاچاق کتاب گفت: از گذشته با مشکلاتی در حوزه فیپا مواجه بودیم اما اکنون به قول حقوقی‌ها سالبه به انتفاع موضوع شده است، به این خاطر که اکنون فرایند صدور و دریافت فیپا از طریق مکانیسم آنلاین انجام می‌شود که به آن «پنجره واحد نشر» می‌گویند، یعنی کتابی که می‌خواهد مجوز انتشار بگیرد، همزمان در سامانه‌ای قرار می‌گیرد که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خانه کتاب و اداره کتاب هم در آن هستند و کتابخانه ملی هم هست؛ این پروسه خارج از این پنجره انجام نخواهد شد، یعنی کتاب بدون مجوز وارد این پنجره نمی‌شود که فیپا بگیرد ولی این یک قسمت موضوع است.
او با اشاره به بخش دیگر این موضوع بیان داشت: قسمت دیگر این است که بالاخره این قضیه وجود دارد و کتابخانه ملی وظیفه بررسی و مجوز دادن یا ندادن را ندارد، ما طبق قانون موظف به فراهم آوری و گردآوری این موارد هستیم، یعنی من از دید خودم باید آن‌چه قاچاقی هم در برابر دانشگاه تهران منتشر می‌شود و اصلاً فیپا هم ندارد را هم گردآوری کنیم. نه اینکه کار آنان را تایید کنیم، من به عنوان میراث مکتوب زبان فارسی، کتابی را اگر قاچاق هم هست، اگر کتاب بی ارزشی هم هست، اگر حتی کتابی است که ممکن است خارج از کشور اپوزیسیون منتشر کنند، فرقی نمی‌کند.
وظیفه گردآوری آن‌ها را بر عهده داریم، ما نه وظیفه ارزش‌گذاری داریم و نه می‌توانیم برخورد قانونی کنیم، نه حتی می‌توانیم برای آنچه منتشر شده جوابگو باشیم که آیا برای این کتاب فیپا صادر شده یا نشده؟ ناشر آن چه کسی بوده؟ مشخصاتش چیست؟ ولی ما وظیفه داریم که طبق قانون در مورد آثار مکتوب گردآوری سازماندهی و اشاعه اطلاعات انجام دهیم.
رئیس کتابخانه ملی اظهار داشت: از این سه مرحله اصلی، فرایندهای حوزه کتابداری بر عهده ماست، بخش‌های دیگر وظیفه نهادهای قانونی، نظارتی و وزارتی است که آن را پیگیری کنند.
زمان مطالعه را برای خودم می‌سازم
امیرخانی درباره ارتباط کتابخانه ملی با دیگر نهادهای مرتبط گفت: به طور ماهوی ما بیشترین ارتباط را با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری داریم که با هر دو وزارتخانه ارتباطات بسیار خوبی داشتیم یعنی هر دو وزیر از بزرگان و فرهیختگان هستند و به ما لطف دارند، فکر کنم مسائلی بوده که توانستیم از این دوستان کمک بگیریم، هیئت دولت و شخص محترم رئیس جمهور هم به سازمان ما لطف داشتند و سازمان برنامه بودجه نیز همکارهای خوبی در این یک سال اخیر با ما داشتند، به رغم همه مشکلات به طور کلی همکاری جدی بوده و در مجموع نگاه مثبتی داشتند؛ بسیاری از ارگان‌ها سازمان‌ها و وزارتخانه‌های دیگر، در بعضی موارد شاید به دلیل عدم شناخت یا کمتر شناختن مجموعه کتابخانه ملی آن‌گونه که باید و شاید آن اندازه ما توقع داشتیم، با ما همکاری نکردند.
او درباره فرصت کتاب خواندن در زمان ریاست کتابخانه ملی گفت: من زمان کتاب خواندن را برای خودم ایجاد می‌کنم، حتی اگر در این اندازه که در تعطیلات بتوانم مطالعه کنم، مشکل این است که متاسفانه از بچگی این مشکل را داشتم که در ماشین نمی‌توانم مطالعه کنم چون سرگیجه می‌گیرم، نهایت بتوانم گوشی را چک کنم. برای همین، خودش فرصت خوبی است که می‌توانم فضای مجازی را در این فاصله ببینم و کارهایی را پیگیری کنم ولی در روزهای تعطیل به ویژه شب‌ها قبل از خواب سعی می‌کنم مطالعه کنم، نمی‌گویم مستمر ولی مطالعه هست و سعی می‌کنم این ارتباط قطع نشود، البته من قائل به خواندن روزنامه هم هستم و یکی از روزنامه‌های روزانه سراسری کشور را تقریباً هر روز مطالعه می‌کنم.
رئیس کتابخانه ملی درباره آخرین کتابی که می‌خواند، گفت: «هدا گابلر»، از نمایشنامه‌های ایبسن است و «عتبة الکتبه» مجموعه نامه‌های دیوان سلطان سنجر به قلم مؤید الدوله منتجب الدین بدیع اتابک جوینی را برای یکی از تحقیقاتم مطالعه می‌کند. برای تدریس در دانشگاه و حوزه مطالعاتم که به آن علاقه‌مند هستم، به پژوهش‌هایم ادامه‌ می دهم.
امیرخانی در پاسخ به این سوال که همین اکنون سازمان اسناد و کتابخانه ملی به چه چیزی نیاز دارد، گفت:به یک نرم‌افزار جامع و کاملا پیشرفته با تکنولوژی روز که بتواند همه نیازهای اطلاعاتی سازمان را در حوزه کتابخانه و اسناد پوشش دهد که نداریم، بسیار دنبال آن هستیم و برای آن تلاش کردیم اما هنوز به نتیجه دلخواه نرسیده‌ایم.در همین لحظه به یک نرم‌افزار جامع و کاملا پیشرفته با تکنولوژی روز که بتواند همه نیازهای اطلاعاتی سازمان را در حوزه کتابخانه و اسناد پوشش دهد نیاز داریم که آن را نداریم.
او در پایان گفت: کتابخانه ملی، بحث کتاب و کتابخوانی و کتابداری از افتخارات جمهوری اسلامی است، مصداق بارز آن، کتابخانه ملی است که از فضای یک هزار و ۵۰۰ متری قدیمی، تبدیل به فضای ۹۷ هزار متری امروزی شده است، همین را با دیگر موارد بررسی کنید. هرکه علیه ایران و دستاوردهای نظام سیاه‌نمایی می‌کند، خوب است این را بداند که ۴۰ سال پیش همه تپه‌های عباس‌آباد خاک بود و هیچ نداشت، اکنون کتابخانه ملی، فرهنگستان ‌های مختلف، بنیاد دائره المعارف و نهادهای دیگر در آن هستند.
رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی افزود: این یک نمونه از کارهای بزرگ فرهنگی در جمهوری اسلامی است که در به دلیل سیاه نمایی‌ها و بی اعتمادی ها، این خدمات و پیشرفتها دیده نمی‌شود، آمار کتابهای که منتشر می‌شود ببینید که با چه تعداد و کیفیتی منتشر می‌شوند، کتاب ‌هایی که پایان نامه های دانشجویان خود ماست. وارد موضوعات دیگر مثل سینما و گرفتن جوایز اسکار و کن نمی‌شوم.
امیرخانی بیان کرد: پیشرفت‌ها در حوزه فرهنگ که نمونه اش همین ساختمان کتابخانه ملی است، همین قشر جوان و تحصیل کرده فرهنگی که مراجعان و اعضای ما هستند، در دنیا کم نظیر است و همه قابلیت عرضه دارد و می تواند ابراز موثری در دیپلماسی فرهنگی باشد که در یک سال اخیر کتابخانه ملی توانسته نماینده خوبی برای این موضوع در جهان باشد.

انتهای خبر/